返回列表 回复 发帖

哈萨克斯坦惊现嘎勒莽阿塔地下清真寺建筑群

哈萨克斯坦曼格斯套州的曼格斯套山地区惊现数量庞大的12~17世纪的嘎勒莽阿塔地下清真寺建筑群

曼格斯套,又名曼克什拉克(Mañqışlık),是古代乌古斯撒拉尔部落世居的游牧之地,该地区位于哈萨克斯坦的西部,西临里海,东临咸海,南接土库曼斯坦,同时与古代中亚名城玉龙杰赤(乌尔根奇)相距不远。这一遗迹的发现对研究古代撒拉尔(特别是撒拉尔部落的嘎勒莽部族)以及中国撒拉尔的历史和来源提供了重要的依据。

Davut Qaramanoğlu

 

Қараман ата жер асты мешіті

嘎勒莽阿塔地下清真寺

 

Талайды таңғалдырып келе жатқан Қараман ата жер асты мешіті — ХІІ-ХVІІ ғасырларға жататын діни сәулеттің бірі. Сәулеті келіскен мешіт Маңғыстау ауданының Шетпе кентінен 35 шақырым оңтүстік батыс бағытында, Қандыбас қыстағының батысында 5 шақырым жерде орналасқан. Жер асты мешіті үш бөлмеден тұрады: кіреберіс бөлме, оған жалғасқан намаз оқитын зал және Қараман ата жерленген дөңгелек бөлме.

Кей зерттеушілер «Қараман ата Есен атаның баласы, Шопан атаның немересі. Барлық жағынан ол атасына тартып, көптеген кереметтер жасаған, Шопан ата моласына барар жолда мешіт тұрғызған. Қараман ата өмірден өткен соң, мешіттің жанында жерленген. Бірақ, нақты қай жерде екені белгісіз» дейді. Ал басқа аңыздарда Қараман ата мен Есен ата Шопан атаның балалары делінеді. Қараман атаны бүкіл халық құрмет тұтқан. Ол тіпті көзі тірісінде-ақ әулие атанған жан. Адасқанда тура жолға бастап, жастарды қолдап, желеп-жебеп отырған. Қараман ата жер асты мешіті — бағзы заманнан бері ант берісіп, ақ-қараны айыратын бірден-бір қасиетті де киелі орын. Маңғыстау адайларының тағдыры шешілген тарихи жер. Сондықтан да бұл орын тарихта әділдіктің орны ретінде белгілі. Бұл жерде күні бүгінге дейін халық келіп анттасып жатады дейді Маңғыстау мемлекеттік тарихи-мәдени қорығының директоры Нұрлан Құлбаев.

— Атаны Қожа Ахмет Иасауи бабамызбен байланыстырады. Қожа Ахмет Иасауидің 3000-нан аса шәкірттері болған. Бәрі дәрісін алып, ол бәрін бөліп жіберген дейді. Кей деректерде Ақман, Қараман деген ағалы-інілі болған дейді. Ақман Қожа Ахмет Иасауимен сөзге келіп қалып, мұнда ит болып келген деректер де бар. Ал кейбірі оны Шопан атаның немересі деп те атайды. Бұл — өте керемет әулие. Қалай болғанда дін таратушы адамдар ғой. Арғы жағы — Қожа. Бұл кісіні XIV ғасырмен байланыстырады. Ол кезде Өзбек хан патша болған. Ол кезде ислам діні негізгі дін болып қабылданып, осы арқылы Қараман ата да келген. Ол ақ-қараны тез айыратын болған. Күні кешеге дейін атаның басына барып, анттасып отырған. Егер адам алдап тұрса, онда сол жерде өлетін болған. Оның аумағы 4,02 га жерді қамтиды. Онда алуан түрлі ескерткіш бар. 2010 жылы қорғау аймағын жасаттық. Ішінде ерекше күмбездер бар. Ерекшелігі — міні бұзылмай тұр. 1982 жылы қорғауға алынған. 5 жыл сайын инвентаризация жүргізіп, тексеріп отырамыз. Техникалық жағдайын қараймыз. Нөмірлейміз. Кәсіби мамандар келіп, реставрация жүргізеді. Мешітінің өзі үлкен ескерткіш. Қорғау аймағына алынған, — дейді Нұрлан Құлбаев.

Сәулетімен талайды тамсандырған мешіт 1982 жылы республикалық қорғауға алынған. Жер асты мешітінің аумағында адайдың ертедегі белді адамдары жерленген. Мұндағы әрбір қорымның өзіндік ерекшелігі бар.


— Киелі орын 5 жылда бір рет реставрациядан өтіп тұрады.Қараман ата жер асты мешітінің ерекшелігі — жердің астына орналасқан. Қалған мешіттер бізде тауда орналасқан. Қараман ата немен белгілі десек, баяғыда біздің ата-бабаларымыз анттасқан. Ақтаудан 90 шақырым жерде орналасқан. Ол жерде 12-13 ғасырға тән есткерткіштер бар, — дейді өлкетанушы Марат Өтесінов.

Маңғыстау даласында орналасқан киелі орынға бүгінде саяхатшылар әлемнің түкпір-түкпірінен келеді.

Айман Оңғарбайқызы

Қазақстан Заман газетінен

 

拉丁版

Qaraman ata jer astı meşiti

Talaydı tañğaldırıp kele jatqan Qaraman ata jer astı meşiti — XII-XVII ğasırlarğa jatatın dinï säwlettiñ biri. Säwleti kelisken meşit Mañğıstaw awdanınıñ Şetpe kentinen 35 şaqırım oñtüstik batıs bağıtında, Qandıbas qıstağınıñ batısında 5 şaqırım jerde ornalasqan. Jer astı meşiti üş bölmeden turadı: kireberis bölme, oğan jalğasqan namaz oqïtın zal jäne Qaraman ata jerlengen döñgelek bölme.

Key zerttewşiler «Qaraman ata Esen atanıñ balası, Şopan atanıñ nemeresi(嘎勒莽阿塔是Esen阿塔的儿子,是Şopan阿塔的孙子). Barlıq jağınan ol atasına tartıp, köptegen keremetter jasağan, Şopan ata molasına barar jolda meşit turğızğan. Qaraman ata ömirden ötken soñ, meşittiñ janında jerlengen. Biraq, naqtı qay jerde ekeni belgisiz» deydi. Al basqa añızdarda Qaraman ata men Esen ata Şopan atanıñ balaları delinedi. Qaraman atanı bükil xalıq qurmet tutqan. Ol tipti közi tirisinde-aq äwlïe atanğan jan. Adasqanda twra jolğa bastap, jastardı qoldap, jelep-jebep otırğan. Qaraman ata jer astı meşiti — bağzı zamannan beri ant berisip, aq-qaranı ayıratın birden-bir qasïetti de kïeli orın. Mañğıstaw adaylarınıñ tağdırı şeşilgen tarïxï jer. Sondıqtan da bul orın tarïxta ädildiktiñ ornı retinde belgili. Bul jerde küni büginge deyin xalıq kelip anttasıp jatadı deydi Mañğıstaw memlekettik tarïxï-mädenï qorığınıñ dïrektorı Nurlan Qulbaev.

 

— Atanı Qoja Axmet Ïasawï babamızben baylanıstıradı. Qoja Axmet Ïasawïdiñ 3000-nan asa şäkirtteri bolğan. Bäri därisin alıp, ol bärin bölip jibergen deydi. Key derekterde Aqman, Qaraman degen ağalı-inili bolğan deydi. Aqman Qoja Axmet Ïasawïmen sözge kelip qalıp, munda ït bolıp kelgen derekter de bar. Al keybiri onı Şopan atanıñ nemeresi dep te ataydı. Bul — öte keremet äwlïe. Qalay bolğanda din taratwşı adamdar ğoy. Arğı jağı — Qoja. Bul kisini XIV ğasırmen baylanıstıradı. Ol kezde Özbek xan patşa bolğan. Ol kezde ïslam dini negizgi din bolıp qabıldanıp, osı arqılı Qaraman ata da kelgen. Ol aq-qaranı tez ayıratın bolğan. Küni keşege deyin atanıñ basına barıp, anttasıp otırğan. Eger adam aldap tursa, onda sol jerde öletin bolğan. Onıñ awmağı 4,02 ga jerdi qamtïdı. Onda alwan türli eskertkiş bar. 2010 jılı qorğaw aymağın jasattıq. Işinde erekşe kümbezder bar. Erekşeligi — mini buzılmay tur. 1982 jılı qorğawğa alınğan. 5 jıl sayın ïnventarïzacïya jürgizip, tekserip otıramız. Texnïkalıq jağdayın qaraymız. Nömirleymiz. Käsibï mamandar kelip, restavracïya jürgizedi. Meşitiniñ özi ülken eskertkiş. Qorğaw aymağına alınğan, — deydi Nurlan Qulbaev.
Säwletimen talaydı tamsandırğan meşit 1982 jılı respwblïkalıq qorğawğa alınğan. Jer astı meşitiniñ awmağında adaydıñ ertedegi beldi adamdarı jerlengen. Mundağı ärbir qorımnıñ özindik erekşeligi bar.

— Kïeli orın 5 jılda bir ret restavracïyadan ötip turadı.Qaraman ata jer astı meşitiniñ erekşeligi — jerdiñ astına ornalasqan. Qalğan meşitter bizde tawda ornalasqan. Qaraman ata nemen belgili desek, bayağıda bizdiñ ata-babalarımız anttasqan. Aqtawdan 90 şaqırım jerde ornalasqan. Ol jerde 12-13 ğasırğa tän estkertkişter bar, — deydi ölketanwşı Marat Ötesinov.
Mañğıstaw dalasında ornalasqan kïeli orınğa büginde sayaxatşılar älemniñ tükpir-tükpirinen keledi.
Ayman Oñğarbayqızı
Qazaqstan Zaman gazetinen

返回列表